Μονή Παναγίας Γιάτρισσας
Η ανδρική Μονή της Παναγίας της Γιάτρισσας είναι κτισμένη σε υψόμετρο 1000 μέτρων και απέχει, μόλις, 5 χιλιόμετρα από το χωριό Καστανιά. Βρίσκεται κοντά στο δάσος της Βασιλικής του Ταϋγέτου και, ουσιαστικά, ανήκει και στους δύο νομούς Λακωνίας και Μεσσηνίας, αφού έχει κτιστεί στα σύνορά τους. Πιο συγκεκριμένα, η νοτιοανατολική πλευρά της Μονής βρίσκεται εντός της περιφέρειας της Καστάνιας Γυθείου Λακωνίας και το Μοναστήρι ανήκει στην Ιερά Μητρόπολη Γυθείου, Οιτύλου και πάσης Μάνης. Γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου, στο Γενέσιον της Θεοτόκου, όπου τιμάται το Καθολικό. Κατά την παράδοση, από την Μονή πέρασε ο Όσιος Νίκων ο «Μετανοείτε», ενώ για αιώνες η περιοχή ονομαζόταν «Καλογερικά».
Το πότε ακριβώς ιδρύθηκε η Μονή δεν είναι ιστορικά επιβεβαιωμένο. Ανεγέρθηκε στη θέση των ερειπίων αρχαίου ναού της Αθηνάς και ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει δομικά στοιχεία από τον αρχαίο ναό ενσωματωμένα στο εσωτερικό της Μονής. Η μετατροπή του ναού από παγανιστικό σε χριστιανικό έγινε το 382 μ.Χ. όταν ένας από τους ιερείς του ναού της Αθηνάς, ονόματι Βρασίδας, πηγαίνοντας στην Πάτρα, (όπου ο Χριστιανισμός αναπτυσσόταν κατά την συγκεκριμένη περίοδο), ασπάσθηκε την νέα θρησκεία και μετονομάστηκε σε Βιτάλιο. Επιστρέφοντας, προσυλήτησε τους υπόλοιπους ιερείς στον Χριστιανισμό και μετέτρεψε το ναό της Αθηνάς στο «γενέσιο της Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας». Όπως, μάλιστα, χαρακτηριστικά, αναφέρει ο Μητροπολίτης Γυθείου και Οιτύλου Σωτήριος: «Την τοποθεσία αυτή την είχαν διαλέξει στην αρχή οι αρχαίοι Έλληνες για δική τους κατοικία. Μακριά από τις θάλασσες, για τον φόβο των πειρατών, και κοντά στα δάση για την χρήση της ξυλείας και την συντήρηση της κτηνοτροφίας, είχαν κτίσει τις κατοικίες τους ψηλά στον Ταϋγετο. Εκεί, λοιπόν, είχαν αναγείρει και τους βωμούς τους».
Η Μονή ερήμωσε για αρκετά χρόνια λόγω πολέμων, επιθέσεων πειρατών κ.α. έως το 1632, περίπου. Τότε, ο Κυριακούλης Ηλιαφέντης και η γυναίκα του Μαρία, (52 ετών και οι δύο), αποφάσισαν να μονάσουν για να αποφύγουν την κατακραυγή του κόσμου, όντας άτεκνοι, και να φτιάξουν κελιά στα ερείπια του αρχαίου ναού. Σύμφωνα, μάλιστα, με τον θρύλο η Μαρία Ηλιαφέντη έμεινε έγκυος την αμέσως επόμενη χρονιά από την οικοδόμηση του ναού, ενώ γέννησε και δεύτερο παιδί ένα χρόνο αργότερα.
Το Μοναστήρι ονομάστηκε «Παναγία Γιάτρισσα», διότι συσχετιζόταν με τους αρρώστους. Κάθε χρόνο, το επισκέπτονται πολλοί άρρωστοι ή συγγενείς ασθενών από ολόκληρη την Ελλάδα ζητώντας βοήθεια από την ιερά εικόνα της Παναγίας. Η θαυματουργή εικόνα είναι αγιογραφημένη επάνω σε ξύλο καστανιάς και απεικονίζει την σκηνή της Γεννήσεως της Θεοτόκου. Είναι σχετικά μικρή σε μέγεθος, (51x35 εκ.), καλυμμένη με φύλλο από ασήμι. Η επένδυση της εικόνας με ασήμι έγινε το 1863 από τον Ηλία Παναγουλάκο, από το Γύθειο, (ο οποίος θεραπεύτηκε από την φυματίωση), όπως μαρτυρά και η επιγραφή στο κάτω μέρος της.
Το 1972, η Μονή ανακηρύχθηκε Ιερό Προσκύνημα με την προσωνυμία «Παναγία η Γιάτρισσα», ενώ το 1977 έγινε ανδρώα Κοινοβιακή Μονή. Τα τελευταία χρόνια το Μοναστήρι, εξωτερικά, έχει λάβει όψη κάστρου, αφού περιβάλλεται από διπλό τοίχο. Τέλος, εσωτερικά υπάρχουν πολλά κελιά και βοηθητικές αίθουσες, ενώ το Καθολικό έχει, πλέον, αγιογραφηθεί εξ ολοκλήρου.